2019: podsumowanie

0

Zapraszamy do podsumowania najważniejszych wydarzeń 2019 roku w ujęciu globalnym.

Mijający rok był ważny dla branży kosmicznej. Prawie na całym świecie zaobserwowano wzrost działalności tej branży.

I. Program Artemis

Dwudziestego szóstego marca 2019 roku administracja Białego Domu nakreśliła nowy cel dla NASA: powrót człowieka na Księżyc przed końcem 2024 roku. W maju 2019 NASA poinformowała o wyborze nazwy programu: Artemis.

Pod koniec maja 2019 NASA zaprezentowała bardzo wstępny plan programu Artemis do 2024 i 2028 roku. Z planu wynika, że misja Artemis-3 (wcześniej EM-3) będzie pierwszym załogowym lotem na powierzchnię Księżyca. Wcześniejsze planowane misje, Artemis-1 (EM-1) to bezzałogowy test kapsuły MPCV Orion, zaś Artemis-2 (EM-2) to pierwszy załogowy lot tej kapsuły. Loty kapsuł MPCV Orion mają odbywać się dzięki rakiecie SLS.

Nagranie NASA dotyczące programu Artemis / Credits – NASA

Czy uda się powrócić na Księżyc przed końcem 2024 roku? Zdania są co do tego podzielone: NASA może wymagać znacznie wyższego budżetu. Na 2020 rok NASA otrzymała 1,6 mld USD więcej niż w 2019 roku – jest to prawdopodobnie niewystarczająca wartość na prace nad lądownikiem księżycowym (który przynajmniej częściowo powinien być komercyjny).

Warto tu dodać, że program Artemis zbiega się z globalnym zainteresowaniem eksploracją Księżyca. W 2019 roku doszło do trzech prób lądowania na powierzchni naszego naturalnego satelity, z których jedna (Chang’e 4 z łazikiem Yutu-2) się powiodła, zaś dwie pozostałe (Beresheet i Vikram) zakończyły się niepowodzeniem. Te misje zostały przygotowane przez Chiny, Izrael (ściślej – firmę z Izraela) oraz Indie. Taka częstotliwość lotów w kierunku Srebrnego Globu zostanie z pewnością podtrzymana w najbliższych latach.

II. Misja SpX-DM1

Misja o oznaczeniu SpX-DM1 to pierwszy lot orbitalny kapsuły Dragon 2. Ten pojazd docelowo ma dowozić astronautów na niską orbitę okołoziemską (LEO), przede wszystkim w kierunku Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS). Misja SpX-DM1 od samego początku była planowana jako bezzałogowy test przed lotami załogywmi. Twórcą pojazdu Dragon 2 jest firma SpaceX.

Do startu misji SpX-DM1 doszło 2 marca 2019 o godzinie 08:49 CET. Start odbył się z historycznej wyrzutni LC-39A na Florydzie i przebiegł prawidłowo. Przez następne 24 godziny Dragon “gonił” ISS. W pobliże Stacji Dragon 2 dotarł rano (czasu polskiego) 3 marca. Cumowanie Dragona 2 do ISS nastąpiło o godzinie 11:51 CET. Następnie, tego samego dnia 13:38 CET pierwszy właz pomiędzy Stacją a Dragonem 2 został otwarty. Właz do kapsuły został otwarty o godzinie 14:07 CET.

Wejście astronautów do kapsuły Dragon 2 – misja SpX-DM1 / Credits – NASA

Przez następne dni Dragon 2 pozostawał przycumowany do modułu Harmony (poprzez łączniki PMA-2 i IDA-2). W tej misji na ISS dostarczono 180 kg ładunku, który w międzyczasie został przeniesiony na pokład Stacji. Siódmego marca doszło do zamknięcia włazów pomiędzy kapsułą Dragon 2 a ISS. Misja SpX-DM1 zakończyła się udanym wodowaniem 8 marca 2019.

Niestety, po SpX-DM1 doszło do poważnego opóźnienia w pracach nad kapsułą Dragon 2. W kwietniu 2019 doszło do eksplozji i w konsekwencji zniszczenia kapsuły Dragon 2 podczas naziemnego testu. Przez kolejne miesiące firma SpaceX wraz z NASA pracowała nad wyjaśnieniem okoliczności które doprowadziły do tej eksplozji. Najwięcej informacji na temat eksplozji zostało opublikowanych pod koniec października – wynika z nich, że SpaceX zidentyfikowało przyczynę eksplozji, wprowadziło poprawki a NASA je zaakceptowała. Kolejnym etapem było ponowne przeprowadzenie testu silniczków Super Draco, który przebiegł prawidłowo 13 listopada 2019. Ten test otwiera drogę do ostatniego ważnego testu: ucieczki Dragona 2 podczas startu rakiety. Po tym teście firma SpaceX będzie gotowa do przeprowadzenia pierwszego załogowego lotu orbitalnego.

III. Elon Musk prezentuje pojazd Starship

Dwudziestego dziewiątego września (w Europie – w USA był to 28 września) Elon Musk zaprezentował pierwszy zmontowany prototyp rakiety StarShip. Prezentacja nastąpiła w 11 rocznicę pierwszego udanego lotu rakiety SpaceX – był to czwarty lot Falcona 1. Aktualny (2019 rok) kształt tej rakiety to wielka stalowa konstrukcja o średnicy 9 metrów i wysokości ponad 110 metrów, napędzana silnikami Raptor. Drugi stopień tej rakiety o długości 55 metrów) funkcjonuje pod nazwą “StarShip”, zaś pierwszy jako “Super Heavy”.

Rakieta ma być w pełni odzyskiwalna i być w stanie wynosić znacznie ponad 100 ton na niską orbitę okołoziemską. Rakieta ma korzystać z metanu jako paliwa oraz ciekłego tlenu jako utleniacza. Starty mają się odbywać z wyrzutni LC-39A (pewna modernizacja tego stanowiska będzie wymagana). Od sierpnia 2019 NASA jest oficjalnie zainteresowana pojazdem StarShip.

Rakieta Starship ma potencjał zmienić dostęp do kosmosu w nadchodzącej dekadzie. Wartość stu ton, (względna) prostota konstrukcji oraz możliwość wielokrotnego odzyskania pojazdu powinna zrewolucjonizować branżę kosmiczną, a przede wszystkim loty załogowe.

Niestety, ten pierwszy egzemplarz rakiety Starship doświadczył poważnego uszkodzenia 20 listopada 2019. Poniższe nagranie prezentuje moment uszkodzenia pierwszego egzemplarza Starship.

Uszkodzenie Starship Mk1 / Credits – LabPadre

IV. Rada Ministerialna ESA 2019

W dniach 27-28 listopada 2019 w Sewilli odbyła się Rada Ministerialna państw ESA. Bez wątpienia można uznać, że ta Rada zakończyła się z dużym sukcesem. Efektem tegorocznej Rady Ministerialnej zgoda na pięcioletni budżet od państw członkowskich w wysokości 14,4 mld EUR w ciągu pięciu lat. Największymi “siłami” w ESA pozostają Niemcy i Francja – ich składka pięcioletnia to blisko 3,30 mld EUR oraz 2,66 mld EUR. Wyraźny wzrost zanotowały Włochy (2,28 mld EUR) oraz Wielka Brytania (1,66 mld EUR).

Tegoroczna Rada Ministerialna ESA wyraźnie wskazała, że większość państw europejskich zamierza bardziej aktywnie wspierać rozwój branży kosmicznej. Europa jest dużym producentem jak i “konsumentem” rozwiązań związanych z branżą kosmiczną (w tym danych satelitarnych) i można się spodziewać jeszcze większego udziału podmiotów europejskich w tym przemyśle.

Po Radzie Ministerialnej ESA / Credits – European Space Agency, ESA

V. Marsjańskie odkrycia

Ten rok obfitował w ważne odkrycia związane z Czerwoną Planetą – część z nich czeka na wyjaśnienie. Czasem obserwowane są znacznie wyższe poziomy metanu. Aktualnie nie wyjaśniono jeszcze skąd pochodzi metan w marsjańskiej atmosferze – proste życie bakteryjne może być jedną z odpowiedzi. Dane z łazika Mars Science Laboratory (MSL), przemierzającego wnętrze krateru Gale od 2012 roku, dostarczyły kolejną zagadkę. Z danych z instrumentu Sample Analysis at Mars (SAM) wynika, że oprócz metanu zmienia się także zawartość tlenu w atmosferze Czerwonej Planety.

Zmienność ma także charakter sezonowy – najwięcej tlenu zarejestrowano podczas lata, zaś najmniej – zimą. Różnica pomiędzy tymi porami roku jest rzędu 30%. “Coś” na Marsie produkuje i “konsumuje” tlen. Naukowcy w tej chwili nie są w stanie wyjaśnić tej zagadki, gdyż proponowane mechanizmy są znacznie wolniejsze od zaobserwowanych zmian. Przykładowo, promieniowanie słoneczne potrafiłoby obniżyć poziom tlenu w marsjańskiej atmosferze, ale w czasie rzędu przynajmniej 10 lat.

Łazik MSL w regionie Buckskin. Na jednym z kół przednich łazika widać wyraźne uszkodzenia. / Credits - NASA/JPL-Caltech/MSSS
Łazik MSL w regionie Buckskin. Na jednym z kół przednich łazika widać wyraźne uszkodzenia. / Credits – NASA/JPL-Caltech/MSSS

Co ciekawe, przynajmniej co jakiś czas wzrost zawartości metanu następuje równolegle ze wzrostem zawartości tlenu. Może to oznaczać, że podobne lub te same procesy na Czerwonej Planecie produkują zarówno tlen jak i metan. Aktualnie rozpatrywane są zarówno opcje nie-biologiczne jak i biologiczne.

Niestety, w 2019 roku NASA oficjalnie zakończyła misję łazika Opportunity, który został “pochłonięty” przez potężną burzę piaskową z czerwca 2018. Na powierzchni Czerwonej Planety aktualnie aktywnie pracują łazik MSL oraz lądownik InSight – badający zarówno wnętrze tej planety jak i jej atmosferę. Lądownik InSight został wyposażony w sejsmograf SEIS (Seismic Experiment for Interior Structure). Od momentu postawienia na powierzchni Marsa SEIS zidentyfikował ponad 300 trzęsień ziemi. Większość z nich była bardzo słaba. W grudniu 2019 roku zespół naukowy instrumentu SEIS poinformował, że udało się zidentyfikować pierwszy aktywny uskok tektoniczny na Marsie. Dalsza analiza danych pozwoliła na ustalenie lokalizacji tego uskoku tektonicznego – jest to region Cerberus Fossae, znajdujący się około 1600 km na wschód od miejsca lądowania InSight.

Pogoda w regionie lądowania InSight pomiędzy 16 a 18 lutego 2019 / Credits - NASA
Pogoda w regionie lądowania InSight pomiędzy 16 a 18 lutego 2019 / Credits – NASA

VI. New Horizons odwiedza 2014 MU69 (Arrokoth)

2019 rok zaczął się od mocnego akcentu. Maksymalne zbliżenie sondy New Horizons (NH) do 2014 MU69 nastąpiło 1 stycznia 2019 około 06:33 CET. Minimalny planowany dystans do tego obiektu wynosił 3500 km. Dla porównania – sonda przeleciała ponad Plutonem w odległości około 12500 km.

Po przelocie rozpoczął się długi i powolny proces transmisji danych z NH na Ziemię. 2014 MU69 okazała się być niezwykłym obiektem: składającym się z dwóch części połączonych “szyjką” oraz (prawdopodobnie) płaskim. Te dwie zaskakujące cechy wyraźnie sugerują, że zewnętrzne części Układu Słonecznego, w tym Pas Kuipera, skrywają jeszcze wiele tajemnic. (W 2019 roku planetoida 2014 MU69 otrzymała oficjalną nazwę: Arrokoth).

Obraz 2014 MU69 o najwyższej rozdzielczości, wykonany na kilka minut przed największym zbliżeniem podczas tego przelotu/ Credits - NASA/Johns Hopkins Applied Physics Laboratory/Southwest Research Institute, National Optical Astronomy Observatory
Obraz 2014 MU69 o najwyższej rozdzielczości, wykonany na kilka minut przed największym zbliżeniem podczas tego przelotu/ Credits – NASA/Johns Hopkins Applied Physics Laboratory/Southwest Research Institute, National Optical Astronomy Observatory

Polecamy podsumowanie odkryć misji New Horizons (zarówno Pluton jak i 2014 MU69).

VII. O krok od komercyjnych lotów załogowych do granic kosmosu

Pierwszy “kosmiczny” lot VSS Unity został wykonany 13 grudnia 2018. Wówczas ten rakietoplan wzniósł się na wysokość 82,7 km. W tamtym locie wzięli udział piloci Virgin Galactic (VG) – Mark Stucky i Frederick Sturckow (były astronauta NASA).

Dwa miesiące później, 22 lutego 2019, doszło do drugiego “kosmicznego” lotu VSS Unity. Tego dnia rakietoplan osiągnął pułap 89,9 km i maksymalną prędkość 3,04 Mach. Był to pierwszy lot VSS Unity, w którym oprócz dwóch pilotów na pokładzie rakietoplanu znalazła się jeszcze jedna osoba. W tym locie uczestniczyli piloci David Mackay i Michael Masucci oraz “pasażer” Beth Moses. Dla Mackay’a i Masucci’ego był to pierwszy lot od lipca 2018, gdy VSS Unity wzniósł się na pułap 52 km. Dla Beth Moses był to pierwszy lot na pokładzie VSS Unity. Co ciekawe, od lutego 2019 VSS Unity nie wykonał żadnych lotów “kosmicznych”, choć spodziewano się serii takich lotów.

Lot VSS Unity z 22 lutego 2019 / Credits – Virgin Galactic

Konkurentem VG jest firma Blue Origin, która w 2019 roku przeprowadziła trzy loty suborbitalne (z pułapem >100 km) rakiety New Shepard. Jest bardzo prawdopodobne, że na pokładzie kapsuły zainstalowanej do New Shepard w 2020 roku po raz pierwszy poleci człowiek.

VIII. Pozostałe ważne wydarzenia

Pięćdziesiąta rocznica Apollo 11 – nie sposób w podsumowaniu 2019 roku zapomnieć o rocznicy pierwszego lądowania człowieka na Srebrnym Globie. Do dziś żyje dwóch astronautów tej misji: Buzz Aldrin i Michael Collins.

Żyjący członkowie załogi Apollo 11 w 2017 roku / Zdjęcie: Cat Vinton
Żyjący członkowie załogi Apollo 11 w 2017 roku / Zdjęcie: Cat Vinton

Pierwszy lot kapsuły CST-100 Starliner – w grudniu 2019 odbył się orbitalny test nowej kapsuły firmy Boeing. Test miał dość niespodziewany przebieg – wskutek błędnie ustawionego zegara kapsuły (przesunięcie o 11 godzin!) pojazd nie był w stanie dotrzeć do Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS), a misja została skrócona do 2 dni. Lądowanie tej kapsuły przebiegło prawidłowo.

CST-100 Starliner pod spadochronami na około 3 minuty przed lądowaniem / Credits - NASA TV
CST-100 Starliner pod spadochronami na około 3 minuty przed lądowaniem / Credits – NASA TV

Hayabusa 2 – japońska misja Hayabusa 2 wykonała serię ważnych działań w pobliżu planetoidy Ryugu: pobranie próbek, wybicie krateru, drugie pobranie próbek oraz początek podróży powrotnej na Ziemię.

Region pobrania próbek przez Hayabusa 2 - zdjęcie wykonane podczas oddalania się sondy od planetoidy (22 lutego 2019) / Credits - JAXA
Region pobrania próbek przez Hayabusa 2 – zdjęcie wykonane podczas oddalania się sondy od planetoidy (22 lutego 2019) / Credits – JAXA

OSIRIS-REx – amerykańska misja OSIRIS-REx krąży wokół planetoidy 101955 Bennu od grudnia 2018. Podstawowym celem misji OSIRIS-REx jest zebranie minimum 60 gramów materii z powierzchni planetoidy i sprowadzenie tej próbki na Ziemię. Po intensywnej kampanii obserwacyjnej w grudniu NASA wybrała dwa miejsca dla próby pobrania próbek materii z tej planetoidy. Pobranie próbek nastąpi późnym latem 2020.

Stanowiska "Nightingale"i "Osprey" dla sondy OSIRIS-REx / Credits - NASA
Stanowiska “Nightingale”i “Osprey” dla sondy OSIRIS-REx / Credits – NASA

Księżyc – w tym roku doszło do trzech prób lądowania na Srebrnym Globie. We wrześniu indyjski lądownik Vikram uderzył w powierzchnię Księżyca. W kwietniu izraelski księżycowy pojazd Beresheet rozbił się podczas próby lądowania na Srebrnym Globie. Natomiast w styczniu 2019 z powodzeniem na powierzchni Księżyca osiadł chiński lądownik Chang’e 4. Było to pierwsze lądowanie po niewidocznej z Ziemi stronie Srebrnego Globu. Misja Chang’e 4 nadal trwa i przynosi ciekawe obserwacje – najgłośniejszym z nich były badania “substancji” we wnętrzu małego krateru przez łazik Yutu-2.

Yutu-2 na powierzchni Księżyca / CNSA
Yutu-2 na powierzchni Księżyca / CNSA

Planety pozasłoneczne – ten rok obfitował w odkrycia “obcych światów”. Najciekawsze odkrycia to: trzy skaliste planety w układzie GJ1061 (w tym jedna w ekosferze), nowe odkrycia w GJ 357 (w tym jeden obiekt prawdopodobnie w ekosferze), L98-59b – egzoplaneta o 20% mniejsza od naszej Ziemi, dwie skaliste egzoplanety krążące wokół pobliskiej Gwiazdy Teegardena (z których jedna zasługuje na miano “drugiej Ziemi”) oraz układ TOI-270. W tym roku kosmiczny teleskop TESS zakończył przegląd nieba południowego i rozpoczął poszukiwanie egzoplanet na niebie północnym. W tym roku odkryto także czterotysięczną planetę pozasłoneczną.

Awaria systemu Galileo – 11 lipca 2019 około godziny 13:00 CEST doszło do awarii europejskiego systemu pozycjonowania (GNSS) o nazwie Galileo. Wówczas satelity Galileo przestały nadawać ważne informacje, na podstawie których odbiorniki sygnału GNSS wyznaczają pozycje. Awaria trwała tydzień – była to najdłuższa w historii systemów GNSS awaria, której efektem była niedostępność systemu. Do końca 2019 roku udało się ustalić przyczyny tej awarii, która w dużej części ma związek ze skomplikowaną strukturą zarządzania całym systemem oraz kontrolą poszczególnych elementów infrastruktury naziemnej.

Rekordowa misja Christiny Koch – amerykańska astronautka spędzi łącznie ok. 330 dni na pokładzie ISS. Misja Christiny Koch zaczęła się 14 marca 2019 (Sojuz MS-12). Powrót na Ziemię planowany na początek lutego 2020. Misja Christiny Koch jest dłuższa od wcześniejszego rekordowego kobiecego lotu (Peggy Whitson – 289 dni) i jednocześnie bardzo ważna w kontekście poszerzania wiedzy o długoterminowym przebywaniu człowieka w warunkach mikrograwitacji. Ponadto, Christina Koch na pokładzie ISS wykonała spacery kosmiczne (EVA), w tym pierwszy w historii spacer wykonany przez dwie kobiety (EVA-58, 18.10.2019. wraz z Jessica Meir).

Prace podczas EVA-58 / Credits - NASA TV
Prace podczas EVA-58 / Credits – NASA TV

(NASA, SpX, SN, ESA, Tw, PA, UMSF, PFA)

Ważne: artykuł chroniony prawem autorskim, co oznacza że wszelkie prawa, w tym Autorów i Wydawcy są zastrzeżone. Zabronione jest dalsze rozpowszechnianie tego artykułu w jakiejkolwiek formie bez pisemnej zgody ze strony właściciela serwisu Kosmonauta.net – firmy Blue Dot Solutions. Napisz do nas wiadomość z prośbą o wykorzystanie. Niniejsze ograniczenia dotyczą także współpracujących z nami serwisów.

Comments are closed.