Solar Orbiter: silne rozbłyski w maju 2024

W tym najsilniejsze w całym cyklu?

Cykl aktywności słonecznej charakteryzuje się odpowiednią “kolejnością” polaryzacji pola magnetycznego obszarów aktywnych. Ta polaryzacja zamienia się w każdym kolejnym cyklu. Podczas 24 cyklu aktywności polaryzacja była następująca: N (północ) za S (południe) dla półkuli północnej i S (południe) za N (północ) na półkuli południowej względem ruchu obrotowego Słońca. W 25 cyklu polaryzacja jest odwrotna.

Piętnastego września 2020 naukowcy NASA ogłosili, że nasza Dzienna Gwiazda weszła już w nowy cykl słoneczny. Ten 25. cykl rozpoczął się w grudniu 2019 – wówczas obserwowano kilka plam słonecznych o polaryzacji z nowego cyklu. Wówczas przyjęte modele rozwoju aktywności słonecznej wskazywały, że maksimum cyklu słonecznego nastąpi w połowie 2025 roku. To maksimum miało mieć aktywność na poziomie zbliżonym do 24. cyklu.

Maj 2024 – wysoka aktywność, także po drugiej stronie Słońca

W maju 2024 Słońce wyemitowało osiemnaście rozbłysków najbardziej energetycznej klasy X. Wśród nich znalazł się rozbłysk X5.8 – wówczas drugi najsilniejszy rozbłysk w tym cyklu. Na Ziemi obserwowano w dniach 11 i 12 maja rozległe zorze polarne. Te zjawiska były obserwowane nawet w regionach, gdzie poprzedni raz zorze polarne widziano w 1989 roku, albo i… w 1859 roku, jako efekt słynnych rozbłysków Carringtona.

Źródłem rozbłysków była grupa o numerze 3664. Ta grupa zniknęła z pola widzenia ziemskich obserwatorów około 13-14 maja 2024. Mimo to aktywność tej grupy nie ustała. Notowane były nadal rozbłyski klasy X (trzy rozbłyski tej klasy w dniu 14 maja 2024). Najsilniejszy z nich nastąpił 14 maja 2024 z maksimum o godzinie 18:51 CEST. Był to rozbłysk klasy X8.7 – wówczas najsilniejszy w całym cyklu (wśród rozbłysków notowanych z otoczenia Ziemi). W momencie emisji większość grupy 3664 znajdowała się już za zachodnią krawędzią tarczy słonecznej – oznacza to, że rozbłysk mógł być jeszcze bardziej potężny.

Po zniknięciu z widocznej z Ziemi tarczy słonecznej grupa 3664 nie zaprzestała rozbłysków. Wręcz przeciwnie – w kolejnych dniach aktywność tej grupy jeszcze bardziej wzrosła. Przez kolejne kilkanaście dni ta grupa była obserwowana przez sondę Solar Orbiter, która w maju 2024 roku przebywała “po drugiej stronie Słońca” względem Ziemi. (Sonda Solar Orbiter wówczas była dość blisko Wenus, obok której przeleciała w lutym 2024). To właśnie wtedy, gdy grupa 3664 nie była widoczna z Ziemi, nastąpiły najsilniejsze rozbłyski klasy X.

W dniach 14 – 20 maja, czyli już po stronie niewidocznej z Ziemi (ale obserwowanej przez Solar Orbiter) grupa 3664 wyemitowała osiem rozbłysków klasy X. Wśród nich znalazły się prawdopodobnie najsilniejsze rozbłyski w całym cyklu aktywności słonecznej. Poniższa tabela prezentuje te niewidoczne z Ziemi rozbłyski klasy X, od najsilniejszego.

Na szczególną uwagę zwracają uwagę dwa najsilniejsze rozbłyski. Rozbłysk klasy X16.5 – jeśli rzeczywiście taka wartość została osiągnięta – byłby szóstym najsilniejszym rozbłyskiem w całym XXI wieku. Wszystkie silniejsze rozbłyski od tego były częścią 23. cyklu aktywności słonecznej (1996 – 2008).

Oczywiście warto tu dodać, że pomiary sondy Solar Orbiter mogą być obarczone pewną niepewnością względem “standardów” pomiarów okołoziemskich.

Poniższe nagranie prezentuje rozbłysk klasy X8.7, który z pomiarów sondy Solar Orbiter sięgnął wartości X11.1. Rozbłysk X8.7 z perspektywy Ziemi był obserwowany jedynie częściowo.

This one deserves a close up! 📸

Here’s another, multi-wavelength look at today’s X8.7-class solar flare, the most powerful of this solar cycle. pic.twitter.com/TxxGDNTXmF

— ARCHIVED – NASA Sun & Space (@NASASun) May 14, 2024

Informacje na temat tych rekordowych rozbłysków zostały opublikowane w lutym 2026 roku jako praca naukowa na łamach czasopisma The Astrophysical Journal. Opublikowana praca jest wynikiem badań i analiz ponad 20 autorów pod przewodnictwem Davia Lario z ośrodka NASA Goddard. W pracy uczestniczyli naukowcy z USA, Korei, Niemiec, Szwajcarii, Finlandii, Hiszpanii, Włoch, Wielkiej Brytanii i Francji. Publikacja jest dostępna pod tym linkiem.

Spoglądając w przyszłość – czy czas na kolejne rozbłyski?

Przez najbliższe lata będzie powoli spadać aktywność plamotwórcza naszego Słońca. Minimum cyklu powinno nastąpić około 2031 roku. Wciąż możliwe są silne rozbłyski na Słońcu – podobnie jako to nastąpiło we wrześniu 2017 roku.

W tym roku na łamach czasopisma Journal of Geophysical Research opublikowano pracę dotyczącą bardzo silnych (X>10) rozbłysków. Z publikacji wynika, że co jakiś czas może wystąpić większe ryzyko tego typu rozbłysków. Aktualnie kończy się taki okres (do około połowy 2026 roku), po którym przez pierwsze sześć miesięcy 2027 roku może wystąpić kolejny okres z ryzykiem bardzo silnych rozbłysków klasy X.

Aktywność słoneczna jest komentowana w dziale na Polskim Forum Astronautycznym. Polecamy także listę najsilniejszych rozbłysków w tym cyklu słonecznym oraz najsilniejszych rozbłysków w 2022 roku, w 2023 roku, w 2024 roku, w 2025 roku i w 2026 roku.

(NASA)