Podsumowanie 2023 roku

Jakie były najważniejsze wydarzenia w sektorze kosmicznym?

O wybór trzech najważniejszych wydarzeń zarówno w kontekście Polski jak i globalnym poprosiliśmy społeczność Polskiego Forum Astronautycznego. Głosowanie spośród różnych propozycji trwało na początku grudnia. Oto wyniki!

Świat – najważniejsze wydarzenia w 2023

1. Pierwszy i drugi start Starshipa

Bez wątpienia dwie próby startów potężnej rakiety Starship i stopnia Super Heavy były długo wyczekiwane i zgromadziły wielką widownię na całym świecie.

20 kwietnia 2023 po raz pierwszy wystartował duet Starship i Super Heavy firmy SpaceX. Wówczas nie udało osiągnąć etapu separacji stopni. Stopnie Super Heavy oraz Starship zaczęły rotację i około 4 minuty od startu doszło do eksplozji.

Osiemnastego listopada rakieta Starship ze stopniem Super Heavy wzniosła się po raz drugi. Ten test sięgnął dalej niż pierwszy lot Starshipa. W trakcie lotu wszystkie silniki pierwszego stopnia funkcjonowały prawidłowo. Nie wystąpiło żadne zatrzymanie silników Super Heavy – aż do czasu planowanego wyłączenia tuż przed separacją stopni. Separacja stopni (tym razem był to “hot staging”) nastąpiła prawidłowo.

Starship's Second Flight test Live Streamhttps://t.co/ZRBN931KcJ

— Adrian Dittmann (@AdrianDittmann) November 18, 2023

Stopień Super Heavy kilkanaście sekund po separacji został zniszczony (żartobliwie w SpaceX nazywa się to “rapid unscheduled disassembly”), zaś drugi stopień (Starship) kontynuował lot. Silniki tego pojazdu także pracowały prawidłowo. Tuż po ósmej minucie od startu urwała się łączność ze Starshipem.

2. JWST obserwuje Wszechświat

James Webb Space Telescope (JWST) to duży kosmiczny teleskop, który został wyniesiony w przestrzeń kosmiczną 25 grudnia 2021 z europejskiego kosmodromu Kourou w Gujanie Francuskiej. Lot przebiegł prawidłowo – po 27 minutach od startu JWST oddzielił się od górnego stopnia europejskiej rakiety Ariane 5.

Przez kolejne dni i tygodnie trwało rozkładanie poszczególnych elementów JWST. Prace podstępowały prawie zgodnie z planem – nastąpiło jedynie kilka małych opóźnień, częściowo spowodowanych potrzebą odpoczynku kontroli misji, a częściowo analizą danych.

Dwunastego lipca 2022 roku doszło do prezentacji pierwszych zdjęć z teleskopu JWST. Wśród zaprezentowanych obrazów znajduje się m.in. widok na gromadę galaktyk wraz z ze zjawiskiem mikrosoczewkowania, spektrum atmosfery egzoplanety oraz “gwiezdny żłobek”, czyli mgławica, w której powstają gwiazdy. Kilkadziesiąt godzin później NASA zaprezentowała pierwsze ujęcia Jowisza z tego teleskopu. Wraz z tymi obrazami rozpoczęła się faza naukowa misji kosmicznego teleskopu JWST.

Rok później, w lipcu 2023, NASA i ESA wspólnie informowały o pierwszych wynikach obserwacji JWST.

JWST teraz stale obserwuje Wszechświat i nasz Układ Słoneczny. Przykładowo, we wrześniu JWST wykonał bardzo ciekawe obserwacje Urana.

Na pokładzie JWST pozostało paliwa nawet na 20 lat funkcjonowania. Tak duża ilość paliwa jest wynikiem świetnego lotu rakiety Ariane 5 oraz manewrów MCC-1a i MCC-1b (wykonanych 12 godzin oraz dzień po starcie). Dzięki precyzyjnej trajektorii lotu od samego początku manewry korekcyjne były mniejsze, co przełożyło się na duże oszczędności paliwa.

3. Regularne misje na Tiangong

Na orbicie wokół Ziemi krążą już dwie stale zamieszkane stacje kosmiczne: Międzynarodowa Stacja Kosmiczna (ISS), na której przebywają astronauci z Rosji, USA, Europy, Kanady i Japonii oraz chińska Tiangong. Przez cały 2023 rok chińska stacja Tiangong była stale zamieszkana, dzięki misjom Shenzhou-15, Shenzhou-16 i Shenzhou-17. Z pokładu Tiangong wykonywane są także spacery kosmiczne.

W najbliższych latach Chiny będą wykonywać regularne misje do stacji Tiangong, jednak na tym nie zamierzają poprzestać. Chiny odważnie spoglądają na Księżyc i zapowiadają załogową misję księżycową przed 2030 rokiem.

Polska – najważniejsze wydarzenia w 2023

1. Akceptacja lotu polskiego astronauty

Pierwszy – i nadal jedyny – Polak, który znalazł się w kosmosie to Mirosław Hermaszewski. Na kolejny lot Polaka czekamy już ponad czterdzieści lat. Niemniej jednak to właśnie w 2023 roku Rząd Polski przeznaczył fundusze na realizację misji astronauty z naszego kraju.

Kim będzie drugi Polak w kosmosie? Wszystko wskazuje na Sławosza Uznańskiego – rezerwowego astronauty ESA. Od 1 września 2023 dr inż. Sławosz Uznański trenuje w ośrodku o nazwie European Astronaut Corps na zasadzie “project astronaut”. Podobnie jak w przypadku Szweda Marcusa Wandt’a (misja Axiom-3) astronauta z Polski dotrze na Międzynarodową Stację Kosmiczną (ISS) dzięki współpracy pomiędzy Europejską Agencją Kosmiczną (ESA) a firmą Axiom Space.

Polski astronauta weźmie udział w kolejnej misji kosmicznej Axiom Space o oznaczeniu Axiom-4 (AX-4). Aktualne (nieoficjalne) rozpiski lotów sugerują, że start misji AX-4 powinien nastąpić najwcześniej pod koniec 2024 roku.

2. Podniesienie składki do ESA

W lipcu 2023 roku Rząd Polski poinformował o znacznym podniesieniu składki do Europejskiej Agencji Kosmicznej. Od 2024 roku, zamiast około 42-44 M EUR, nasza roczna składka do ESA będzie wynosić około 100 M EUR. Jest to znaczny wzrost polskich nakładów na kosmos, co przełoży się na większą liczbę projektów B+R realizowanych przez krajowe podmioty i w konsekwencji lepsze zaspokajanie potrzeb opartych o “kosmos”. Mowa tu zarówno o praktycznym wykorzystaniu danych satelitarnych, jak i tworzeniu technologii do użycia w satelitach i misjach kosmicznych.

Częścią podniesionej składki do ESA ma być krajowa konstelacja satelitów obserwacji Ziemi. Konstelacja ma się składać z satelitów optycznych i radarowych.

Polski sektor kosmiczny od lat postuluje zwiększenie składki do ESA. Wreszcie, po długim czasie oczekiwań, ten głos został przyjęty.

3. Dwa loty rakiety Perun

Firma SpaceForest wykonała w 2023 roku dwa loty suborbitalnej rakiety Perun.

Do pierwszego startu rakiety Perun doszło 21 czerwca 2023. Start odbył się z poligonu w Ustce. W założeniach w tym locie rakieta Perun miała sięgnąć pułapu 50 km. Osiągnięto pułap 22 km. Przedstawiciel firmy SpaceForest poinformował, że na tej wysokości zanotowano kilka małych anomalii i zapadła decyzja o przerwaniu lotu. Do Peruna został wysłany sygnał, by odseparować część ładunkową od reszty rakiety. Te części zostały potem wyłowione z morza i odzyskane przez firmę SpaceForest.

Drugi lot rakiety Perun nastąpił 10 października 2023 roku. Start rakiety odbył się o godzinie 12:10 CEST. Tym razem rakieta wzniosła się na 12 km. W 28 sekundzie lotu, na wysokości 10 km, doszło do awarii silnika rakiety – a zespół firmy SpaceForest postanowił przerwać lot. Rakieta opadła do Bałtyku i została podjęta.

Szczegółowe wyniki można przeczytać w dwóch watkach na Polskim Forum Astronautycznym: Polska i świat.

(PFA)