Aleksiej Leonow 1934-2019

0

Jedenastego października 2019 zmarł po długiej chorobie kosmonauta Aleksiej Archipowicz Leonow. Brał udział w dwóch lotach kosmicznych, które stały się ikonami światowej astronautyki. Był człowiekiem o niezwykłej biografii.

Autorem tego wspomnienia jest Robert Kozieł – serdecznie dziękujemy!

Aleksiej Leonow urodził się 30 maja 1934 roku we wsi Listwianka w obwodzie kemerowskim na Syberii. Po ukończeniu w 1957 roku Szkoły Pilotów Lotnictwa Wojskowego w Czugujewie pod Charkowem na Ukrainie został pilotem lotnictwa myśliwskiego. W 1960 roku przystąpił do pierwszego naboru kosmonautów. Po zdaniu egzaminów został oficjalnie wraz z siedmioma innymi kolegami dołączony do inicjacyjnej grupy radzieckich kosmonautów w dniu 4 kwietnia 1961 roku.

Po raz pierwszy poleciał w kosmos 18 marca 1965 na pokładzie Woschoda 2 razem z Pawłem Bielajewem. Podczas tego lotu Aleksiej Leonow w skafandrze kosmicznym Bierkut wykonał pierwsze w historii wyjście na zewnątrz pojazdu kosmicznego.

Załoga Woschoda 2: Aleksiej Leonow i Pawieł Bielajew Credits: Spacefacts
Załoga Woschoda 2: Aleksiej Leonow i Pawieł Bielajew Credits: Spacefacts

Dla kosmonauty ten spacer kosmiczny mógł się zakończyć tragicznie. Wzrost ciśnienia w skafandrze zwiększył jego rozmiary, co uniemożliwiało zmieszczenie się w śluzie Wołga, przez którą kosmonauta opuścił kabinę Woschoda 2. Uważając , że nikt nie może mu pomóc, bez informowania naziemnej kontroli lotu, zdecydował się na obniżenie ciśnienia do poziomu uważanego za ryzykowny. Szczęśliwie udało się Leonowowi powrócić bezpiecznie do statku kosmicznego po 12 minutach i 9 sekundach , zaś przez 23 minuty i 41 sekund trwało przebywanie kosmonauty poza samą kabiną Woschoda 2. Podczas wyjścia w otwarty kosmos Leonow oddalił się od pojazdu kosmicznego na maksymalną odległość wynoszącą 5,35 metra.

Później przy użyciu ładunków pirotechnicznych śluza powietrzna Wołga została odrzucona od statku.

Powrót na Ziemię też nie odbył się bezproblemowo. Rozłączenie modułu orbitalnego z modułem lądowania nastąpiło z opóźnieniem, co spowodowało wylądowanie w lesistym miejscu oddalonym o 386 km od planowanej strefy lądowania. W trudnym terenie niemożliwe było lądowanie śmigłowca podejmującego załogę i kosmonauci spędzili noc w temperaturze dochodzącej do minus 30 stopni Celsjusza. Następnego dnia po lądowaniu załoga została ewakuowana, samą zaś kapsułę odzyskano kilka dni później.

Po powrocie z historycznej misji Leonow przygotowywał się do lotu załogowego na Księżyc, ale wobec częstych awarii radzieckiej rakiety księżycowej N1, program wysłania człowieka przez Rosjan na Srebrny Glob został anulowany.

Kosmonauta został też przydzielony do lotu Sojuza 11, w czasie którego miało dojść do połączenia pojazdu ze stacją orbitalną Salut 1. Jednak z powodu choroby jednego z załogantów doszło za wymiany załogi na dublerską. Podmienieni kosmonauci w czasie powrotu na Ziemię ponieśli śmierć wskutek dekompresji kabiny.

Kolejna orbitalna misja kosmonauty rozpoczęła się 15 lipca 1975 roku. Na pokładzie Sojuza 19 miejsce inżyniera pokładowego zajmował Walerij Kubasow. Ta wyprawa odbyła się w ramach pierwszego wspólnego lotu kosmicznego USA i ZSRR i była symbolem polityki odprężenia w stosunkach między dwoma państwami w połowie lat 70. XX wieku.

Uczestnicy wspólnego lotu Sojuz-Apollo. Od lewej  "Deke" Slayton, Tom Stafford, Vance Brand, Aleksiej Leonow, Walerij Kubasow . Credits: NASA
Uczestnicy wspólnego lotu Sojuz-Apollo. Od lewej “Deke” Slayton, Tom Stafford, Vance Brand, Aleksiej Leonow, Walerij Kubasow . Credits: NASA

Do połączenia na orbicie Sojuza 19 z Apollo ASTP doszło 17 lipca 1975 roku. Po wyrównaniu ciśnień w obu pojazdach doszło do spotkania załóg. Thomas Stafford otworzył właz, który prowadził do modułu orbitalnego Sojuz. Pierwsza wymiana uścisków dłoni nastąpiła między Thomasem Staffordem a Aleksiejem Leonowem. W czasie lotu z załogą połączył się drogą radiową prezent USA Gerard Ford. Załogi obu statków dokonały wymiany prezentów , jak np. flag narodowych. Flaga ONZ została wyniesiona na orbitę na pokładzie Sojuza 19, a powróciła na ziemię amerykańskim statkiem kosmicznym Apollo. Nastąpiła też wymiana nasion drzew, które zostały później posadzone w obu krajach. Załogi odwiedzały się wzajemnie, spożywały wspólnie posiłki i rozmawiały w językach swoich partnerów.

Pierwsze w historii spotkanie na orbicie kosmonautów z dwóch różnych państw: Thomas Stafford i Aleksiej Leonow. Credits: NASA
Pierwsze w historii spotkanie na orbicie kosmonautów z dwóch różnych państw: Thomas Stafford i Aleksiej Leonow. Credits: NASA

Po 44 godzinach wspólnego lotu doszło do pierwszego rozłączenia obu statków i oddalenia na odległość 50 metrów. Załoga Apollo umieściła swój statek między Sojuzem a Słońcem, a moduł serwisowy statku posłużył jako przesłona blokująca promieniowanie słoneczne. To sztuczne zaćmienie Słońca, oglądane z pokładu Sojuza, pozwoliło sfotografować koronę słoneczną. Następnie doszło po powtórnego połączenia statku Apollo z Sojuzem.

Trzy godziny później doszło po raz drugi i ostatni do rozłączenia obu statków . Przeprowadzono wtedy eksperyment polegający na absorpcji w ultrafiolecie (UVA MA-059) w celu określenia ilości cząstek tlenu i azotu znajdujących się w szczątkowej atmosferze Ziemi. W tym celu Apollo emitował monochromatyczne laserowe wiązki światła na odbłyśniki zainstalowane na Sojuzie.

Misja była zaczynem późniejszych lotów kosmicznych Space-Shuttle – Mir i projektu Międzynarodowej Stacji Kosmicznej.

Film Roskosmosu o Aleksieju Leonowie z okazji jego 80. urodzin. Credits: Roskosmos

W latach 1970-1991 Leonow był zastępcą dyrektora Centrum Szkolenia Kosmonautów. W 1992 roku został zwolniony ze służby wojskowej z powodu wieku. W 2000 roku został wiceprezesem komercyjnego banku “Alfa Bank”, a w 2002 roku został członkiem partii politycznej Jedna Rosja.

Znane i cenione jest zainteresowanie kosmonauty malarstwem, inspirowanym kosmiczną tematyką. Został pierwszym kosmonautą, który malował kredkami w kosmosie. Jego rysunki i obrazy były wystawiane na całym świecie oraz tworzyły motywy na znaczkach pocztowych i były publikowane w książkach.

Obraz pierwszego spaceru Leonowa / Malarz - Aleksiej Leonow
Obraz pierwszego spaceru Leonowa / Malarz – Aleksiej Leonow

Został honorowym obywatelem ponad 20 miast w Rosji i na świecie. Imię kosmonauty noszą m.in. szkoły i ulice miast, międzynarodowe lotnisko w Kemerowie oraz krater po drugiej stronie Księżyca. Był również aktywnym członkiem Stowarzyszenia Uczestników Lotów Kosmicznych ASE.

Aleksiej Leonow przemawiający na XXIX Kongresie ASE w 2016 roku w Austrii. Credits: ASE
Aleksiej Leonow przemawiający na XXIX Kongresie ASE w 2016 roku w Austrii. Credits: ASE

W 85. urodziny Aleksieja Leonowa spotkał szczególny honor. Na spacer kosmiczny w dniu 29 maja 2019 kosmonauci Aleksiej Owczynin i Oleg Kononienko wyszli z jego portretem.

Uhonorowanie urodzin Leonowa podczas spaceru VKD-46 / Credits - NASA TV
Uhonorowanie urodzin Leonowa podczas spaceru VKD-46 / Credits – NASA TV

Aleksiej Leonow był autorem lub współautorem wielu książek. m.in. napisanej wspólnie z byłym amerykańskim astronautą Davidem Scottem “Two Sides of the Moon: Our Story of the Cold War Space Race” naświetlającej problem kosmicznego wyścigu w czasach Zimnej Wojny.

Ostatnią napisaną przez Leonowa książką jest wydana w 2017 roku “Время первых. Судьба моя – я сам” – barwna biograficzna opowieść o pierwszych radzieckich kosmonautach.

Kosmonauta zmarł 11 października 2019 roku po ciężkiej i długiej chorobie w szpitalu wojskowym Burdenko w Moskwie. Telewizja NASA transmitowała wtedy na żywo przebieg 409. spaceru kosmicznego z udziałem dwóch astronautów – Andrewa Morgana i Christiny Cook. Wkrótce po rozpoczęciu spaceru EVA-56 (56. amerykańskie wyjście na zewnątrz ISS wykonane z jej pokładu) transmisja została przerwana i na ekranie pojawił się portret Aleksieja Leonowa, a lektor poinformował o smutnym wydarzeniu przekazanym właśnie przez Roskosmos. Wtedy też przypadła 35. rocznica pierwszego spaceru kosmicznego wykonanego przez Amerykankę Kathryn Sullivan.

W czasie trwania pogrzebu Leonowa trwał w Houston w USA XXXII Kongres Uczestników Lotów Kosmicznych ASE, na którym zgromadziło się 125. astronautów z 38 krajów. Podczas ceremonii otwarcia Kongresu astronauta NASA Michael Lopez-Alegria wystąpił z inicjatywą uhonorowania zmarłych od czasu poprzedniego Kongresu ASE kosmonautów i astronautów: Richarda Searfossa, Walerija Bykowskiego, Owena Garriotta, Sigmunda Jähna, Giennadija Manakowa oraz Aleksieja Leonowa.

W czasie uroczystości pogrzebowych zmarłego kosmonautę pożegnali m.in. Boris Wołynow, który jest ostatnim żyjącym kosmonautą z gagarinowskiego naboru, Thomas Stafford oraz Swietłana Sawickaja, która stała się pierwszą kobietą, która wyszła w otwartą przestrzeń kosmiczną. Ceremonia pogrzebowa o charakterze państwowym uczciła z wielkimi honorami zasługi zmarłego. Przed opuszczeniem trumny do grobu zabrzmiał potrójny salut, a pożegnaniu zmarłego towarzyszyła muzyka klasyków. Leonow, jako trzeci kosmonauta, po Aleksieju Gubariewie i Gieorgiju Grieczko, spoczął na wojskowym cmentarzu w Mytiszczach pod Moskwą.

Uroczystości pogrzebowe Aleksieja Leonowa. Credits CPK
Uroczystości pogrzebowe Aleksieja Leonowa. Credits CPK

W okresie ponad 50 lat wykonano łącznie 413 spacerów kosmicznych. 224 z nich jest związanych z Międzynarodową Stacją Kosmiczną ISS. Wzięło w nich udział 217 mężczyzn i 15 kobiet, przy czym astronautki były uczestniczkami 43 spacerów. 18 października 2019 po raz pierwszy prace w otwartej przestrzeni kosmicznej  wykonały same kobiety.

Michael Collins w 1966 roku jako pierwszy astronauta brał udział w dwóch spacerach kosmicznych, a Buzz Aldrin w listopadzie tego samego roku został pierwszym człowiekiem, który wychodził w przestrzeń kosmiczną trzy razy. Skafander nowego typu przeznaczony do księżycowych spacerów różnił się od tych używanych w programie Gemini tym, że był niepołączony ze statkiem kosmicznym. Został on przetestowany w czasie misji Apollo 9 na wokółziemskiej orbicie w marcu 1969 roku. Następna okazja jego użycia miała już miejsce na powierzchni Księżyca podczas 13. z kolei wykonanego w historii spaceru kosmicznego.

Paul Weitz w maju 1973 roku dokonał pierwszego wyjścia na zewnątrz stacji kosmicznej (Skylab). 31. spacer w historii związany był z naprawą uszkodzonego poszycia stacji orbitalnej.

Story Musgrave i Donald Peterson w kwietniu 1983 roku wykonali pierwszy w historii spacer w ramach programu Space Shuttle z pokładu Challengera, w czasie jego inauguracyjnego lotu (45 spacer od 1965 roku). W lutym 1984 roku Bruce McCandless II jako pierwszy użył podczas spaceru kosmicznego plecaka z napędem odrzutowym MMU (Manned Mananevering Unit), oddalając się od wahadłowca Challenger na 98 m, podczas 48. EVA w historii.

Do dziś rekordzistą pod względem ilości jak i czasu trwania spacerów kosmicznych pozostaje Anatolij Sołowjow, który 16 razy wychodził w otwartą przestrzeń kosmiczną i spędził w niej w sumie 3 dni, 10 godzin i 22 minuty. Od czasu pierwszego 12-minutowego spaceru Aleksieja Leonowa nastąpił znaczący postęp w operacjach w otwartej przestrzeni kosmicznej i mimo niejednej bardzo ryzykownej sytuacji, obyło się bez tragedii.

Aleksiej Leonow został jedenastym Rosjaninem, który odbył orbitalny lot i piętnastym człowiekiem na Ziemi, który tego dokonał. Jego dwa loty kosmiczne trwały łącznie 7 dni i 33 minuty.

Aleksiej Leonow stał się nie tylko symbolem ery kosmicznej , ale także człowiekiem mającym zapisane chwalebne karty w dziejach historii ludzkości.

We wsi Listwianka, gdzie urodził się kosmonauta zostanie odrestaurowany Dom Kultury i okoliczne terytorium. Planowane jest ustanowienie w tym miejscu Muzeum Aleksieja Leonowa.

(LK, SF, RIA Nowosti, PFA)

Ważne: artykuł chroniony prawem autorskim, co oznacza że wszelkie prawa, w tym Autorów i Wydawcy są zastrzeżone. Zabronione jest dalsze rozpowszechnianie tego artykułu w jakiejkolwiek formie bez pisemnej zgody ze strony właściciela serwisu Kosmonauta.net – firmy Blue Dot Solutions. Napisz do nas wiadomość z prośbą o wykorzystanie. Niniejsze ograniczenia dotyczą także współpracujących z nami serwisów.

Comments are closed.