Jak bardzo wszystko się zmieniło?
Jak bardzo zmieniły się misje kosmiczne od czasów wypraw księżycowych programu Apollo?Wraz ze startem misji Artemis II – pierwszej wyprawy załogowej programu Artemis – pojawiają się odniesienia do programu Apollo. W tym artykule także postaramy się wykonać takie porównanie, ale z nieco szerszej perspektywy. Bardzo dużo się zmieniło od 1972 roku – od czasów misji Apollo 17.
(W artykule skorzystano ze statystyk ze strony Loty Kosmiczne – dziękujemy!).
Załogowe misje kosmiczne
Pierwsza wyprawa w kierunku Księżyca – Apollo 8 – była “zaledwie” dwudziestą szóstą załogową misją kosmiczną. Misja Artemis II jest już trzysta sześćdziesiątą wyprawą w przestrzeń kosmiczną (nie licząc lotów suoborbitalnych).
Astronauci Armstrong, Collins i Aldrin byli kolejno 25., 28. i 30. osobami w kosmosie. Uczestnicy misji Artemis 2 są kolejno 535., 559., 565. i 645. astronautami, którzy znaleźli się w kosmosie. (Dla kanadyjskiego astronauty misji Artemis 2 jest to pierwsza misja kosmiczna – łącznie więc w kosmosie było już – lub zaledwie – 645 ludzi).
Pierwszy spacer po powierzchni Księżyca, wykonany w ramach misji Apollo 11, był dopiero trzynastym spacerem kosmicznym w całej historii podboju kosmosu. Osiemnastego marca 2026 roku wykonano 493. spacer kosmiczny.
W ramach misji Artemis II w kierunku Księżyca poleciało czworo astronautów. Jest to rekord – wcześniejsze misje księżycowe miały na pokładzie trzech astronautów. Po raz pierwszy też w kierunku Księżyca poleciała kobieta oraz obywatel innego państwa niż USA.
W latach 60. i 70. XX wieku, do końca księżycowej części programu Apollo, nie było sytuacji, w której w tym samym czasie trwały dwie różne załogowe misje kosmiczne. Dziś, w 2026 roku, sytuacja jest odmienna – człowiek stale przebywa w przestrzeni kosmicznej, co jest wynikiem realizacji kilku misji w tym samym czasie. Na początku kwietnia 2026 w przestrzeni kosmicznej przebywają następujące załogi:
- Crew-12, która rozpoczęła się w lutym 2026 (czwórka astronautów)
- Sojuz MS-28, która rozpoczęła się w listopadzie 2025 (troje kosmonautów)
- Shenzhou-21/22, która rozpoczęła się pod koniec października 2025 (troje astronautów)
Łącznie – wraz z misją Artemis II – w przestrzeni kosmicznej przebywa obecnie 14 astronautów z pięciu różnych państw. W czasach programu Apollo w przestrzeń kosmiczną latali tylko obywatele USA i ZSRR. Pierwszym obywatelem innego państwa był Vladimir Remek (Czechosłowacja), który znalazł się na orbicie w marcu 1978 roku, zaś jeszcze w czerwcu 1978 w misji kosmicznej uczestniczył pierwszy Polak w kosmosie – Mirosław Hermaszewski.
Do kwietnia 2026 roku łącznie w przestrzeni kosmicznej znaleźli się obywatele 55 różnych państw z całego świata. Do końca tego roku do tej listy mogą dołączyć kolejne. Dużą rolę w tym pełni obecnie pojazd Dragon, z którego mogą korzystać nie tylko agencje kosmiczne, ale także prywatni astronauci.
Symbolem misji załogowych obecnych czasów są z pewnością stacje orbitalne. Aktualne nad Ziemią krążą dwie załogowe stacje kosmiczne: Międzynarodowa Stacja Kosmiczna ISS oraz chińska stacja Tiangong. Stacja ISS jest zamieszkana od 2000 roku i obecnie jest w fazie pełnego wykorzystania dla celów badawczych. Budowa stacji Tiangong jest także zakończona (w tym roku powinien do niej dołączyć teleskop o nazwie Xuntian) i na jej pokładzie są prowadzone prace badawczo-rozwojowe.
Większość obecnie realizowanych misji załogowych to wielomiesięczne wyprawy na stacje kosmiczne. Typowe loty mają obecnie długość rzędu sześciu czy ośmiu miesięcy. Jeden z kosmonautów ma już nalot przekraczający tysiąc dni. W czasach programu Apollo doświadczenie astronautów czy kosmonautów było liczone w dniach. Przykładowo – Armstrong, Aldrin i Collins z misji Apollo 11 (i wcześniejszych z programu Gemini) mieli całkowity nalot po 8, 12 i 11 dni.
Już za kilka lat sytuacja może być inna: misja ISS dobiega końca. Po niej powinna nastąpić nowa generacja komercyjnych stacji orbitalnych. Z kolei na powierzchni naszego naturalnego satelity powinna powstać baza, którą co kilka miesięcy będą odwiedzać astronauci z różnych państw.
Oczywiście, nie wszystko w obecnych czasach jest wyraźnie “lepsze” od czasów programu Apollo. W latach 60. XX wieku realizacja wielkiego programu trwała zaledwie kilka lat. “Następca” programu Apollo – amerykańsko-międzynarodowy Artemis – wymagał niedawno gruntowej przemiany. Wcześniejszy program powrotu na Księżyc – Constellation – został skasowany z uwagi na coraz większe opóźnienia.
Powrót na Księżyc jest obecnie planowany na misję Artemis IV. Ta misja powinna być zrealizowana na początku 2028 roku.
Satelity – dziesiątki tysięcy wokół Ziemi
Czasy obecne a czasy księżycowego programu Apollo to zupełnie inne ery. W 2026 roku na różnych orbitach wokół Ziemi znajduje się blisko 25 tysięcy czynnych i nieczynnych skatalogowanych obiektów. Wśród nich znajduje się ponad 10150 aktywnych satelitów tylko jednej mega-konstelacji telekomunikacyjnej Starlink. Niektóre szacunki przewidują nawet kilkaset tysięcy satelitów krążących wokół Ziemi na różnych orbitach w najbliższych kilkunastu latach.
W 1969 roku wokół Ziemi krążyło “zaledwie” około 200 czynnych i nieczynnych obiektów. Pod koniec lat 60. i na początku lat 70. XX wieku korzystanie z satelitów było w początkowej fazie wdrażania. W tamtych czasach dopiero “uczono” się możliwości korzystania z danych satelitarnych, przykładowo dla meteorologii. Dziś bez danych satelitarnych praktycznie trudno sobie wyobrazić wiele dziedzin światowej gospodarki.
Problemem rosnącej liczby satelitów jest rosnące ryzyko powstawania “śmieci kosmicznych” i ich wpływu na inne misje. Poważnym problemem są także fragmentacje lub nawet eksplozje satelitów czy górnych stopni rakiet. Wydaje się, że postęp technologii ograniczających ryzyko kolizji z “kosmicznymi śmieciami” jest niewystarczający w porównaniu z szybko rosnącą liczbą satelitów.
John Pahl
Powszechność danych satelitarnych
Pierwszy satelita amerykańskiego programu obserwacji Ziemi – Landsat 1 – został wprowadzony na orbitę w 1972 roku. W 2025 roku wokół naszej planety krążyło około 1200 satelitów obserwacji Ziemi. W czasach programu Apollo nie istniał jeszcze system satelitarnego pozycjonowania – pierwszy z nich (GPS) zaczął dopiero funkcjonować w 1978 roku dla amerykańskiego wojska.
Dziś powszechność cywilnych, wojskowych i komercyjnych źródeł satelitarnych ma ogromne znaczenie dla całego świata. Brak cyfrowego dostępu do tego typu usług jest zwykle uważany za duże ograniczenie dla regionów czy całych państw. Coraz częściej – m.in. z uwagi na sytuację geopolityczną – państwa decydują się posiadać własne źródła danych satelitarnych. Wiele państw rozpoczynających swoją “przygodę” z kosmosem decyduje się na budowę lub pozyskanie satelitów obserwacji Ziemi lub telekomunikacyjnych.
Program Artemis powinien doprowadzić do szerokiej aktywności człowieka i satelitów na Księżycu i wokół naszego naturalnego satelity. Bez danych satelitarnych, bez różnego typu satelitów nie będzie możliwe “długoterminowe” działanie na Srebrnym Globie.
- Misja Artemis I jest komentowana w wątku na Polskim Forum Astronautycznym.
- Misja Artemis II jest komentowana w wątku na Polskim Forum Astronautycznym.
- Misja Artemis III jest komentowana w wątku na Polskim Forum Astronautycznym.
- Misja Artemis IV jest komentowana w wątku na Polskim Forum Astronautycznym.
(PFA)
