Katalog znanych i potwierdzonych planet pozasłonecznych przekroczył już sześć tysięcy “obcych światów”.
Stosunkowo niedawno – na początku lat 90. XX wieku ludzkość nie znała ani jednej planety pozasłonecznej. Wówczas niektórzy astronomowie nawet uważali, że układy planetarne takie jak Układ Słoneczny mogą być rzadkie. W tamtych czasach też się wydawało, że odkrywanie małych i lekkich planet (w porównaniu z gwiazdami macierzystymi) może być jeszcze przez długi czas poza zasięgiem dostępnych technologii.Przełom nastąpił w 1992 roku, gdy polski astronom Aleksander Wolszczan ogłosił istnienie obiektów planetarnych krążących wokół pulsara PSR B1257+12. W ciągu kolejnych lat powoli rozwiązywał się „worek z egzoplanetami” i kolejne grupy badawcze donosiły o swoich odkryciach.
Co ciekawe, dość szybko okazało się, że nasze wyobrażenie o układach planetarnych jest błędne. W latach 90. XX wieku większość planet pozasłonecznych jakie odkryto miało bardzo „egzotyczne” cechy – w większości były to gazowe giganty krążące bardzo blisko swych gwiazd macierzystych. Te obiekty nazwano „gorącymi Jowiszami” – niektóre z nich dokonywały pełnego obiegu dookoła swojej gwiazdy w ciągu zaledwie kilkudziesięciu godzin. Dziś nadal duża część znanych egzoplanet to „gorące Jowisze”. Wiele z nich krąży po bardzo eliptycznych, wręcz kometarnych orbitach, które sugerują dynamiczne procesy zachodzące w takich układach planetarnych.
Po „gorących Jowiszach” przyszedł czas na „gorące Neptuny”, czyli mniej masywne egzoplanety, lecz wciąż gazowe giganty. Z czasem zaczęto odkrywać planety pozasłoneczne bardziej przypominające te, które znamy z naszego Układu Słonecznego – wpierw odpowiedniki Jowiszów i Saturnów, a wreszcie od kilku lat – także skaliste obiekty. Pojawiła się nawet nowa klasa egzoplanet, które nazwano „super-Ziemiami”. Są to egzoplanety masywniejsze od Ziemi, lecz mniej masywne od Neptuna. Warunki panujące na wielu z tych obiektów typu „super-Ziemia” wciąż są nieznane – mogą to być albo małe gazowe giganty, pozbawione stałej powierzchni, albo planety pokryte głębokim na przynajmniej kilkadziesiąt kilometrów oceanem lub też zbliżone wyglądem do naszej planety. Dziś wiemy, że aż 1/3 egzoplanet to “wodne światy”.
W ostatnich latach obserwujemy wyraźnie zwiększoną ilość odkrywanych egzoplanet. Dzieje się to za sprawą dedykowanych programów obserwacyjnych, w tym i misji kosmicznych (np. teleskop Kepler albo TESS) jak również postępu w technikach obserwacyjnych. Nie bez znaczenia jest tu także postęp technologiczny, jaki nastąpił w ostatnich dwóch dekadach – dziś, odkrywane są już planety mniejsze od Ziemi (a nawet “tylko” nieco większe od Księżyca!). W najbliższych latach może natomiast dojść do odkryć pierwszych księżyców krążących wokół planet pozasłonecznych.
Równolegle z odkryciami planet pozasłonecznych następowała zmiana naszego postrzegania Wszechświata. Dziś wiemy, że miliardy obiektów planetarnych krążą wokół gwiazd oraz samotnie wędruje w galaktykach. Dziś wiemy, że w tzw. ekosferze, czyli strefie gdzie może występować woda w stanie ciekłym, krążą egzoplanety o rozmiarach i masie niezbyt odbiegających od Ziemi. Obiekty, które zasługują na miano “drugiej Ziemi” są już wykrywane – także w naszym “kosmicznym sąsiedztwie”. Jest ich jednak wciąż dość mało – znacznie mniej niż przewidywano 15 lat temu, gdy rozpoczynała się misja teleskopu Kepler.
Co ciekawe, większość małych egzoplanet jak na razie jest wykrywana wokół czerwonych karłów. Jak na razie jednak wśród naukowców panuje przekonanie, że czerwone karły mogą nie być odpowiednim miejscem do powstania i utrzymania życia. Ostatnie prace zdają się nawet sugerować, że większość czerwonych karłów (przede wszystkim te mniej masywne) nie są w stanie wytworzyć stabilnych warunków potrzebnych do utrzymania życia przez kilka początkowych miliardów lat. Natomiast gdy te stabilne warunki już zostaną osiągnięte – wówczas krążące globy wokół tych czerwonych karłów będą już jałowe, pozbawione atmosfer i wody. Dlatego też naukowcy uważają, że życie wokół gwiazd typu K oraz wokół gwiazd typu G (podobnych do Słońca) jest bardziej prawdopodobne niż wokół czerwonych karłów.
We wrześniu 2025 NASA poinformowała o sześciu tysiącach znanych i potwierdzonych planet pozasłonecznych. Poszukiwanie planet pozasłonecznych to dziś cel wielu misji kosmicznych, jak i naziemnych instrumentów. Poszukiwania są wykonywane w ramach szeregu projektów amerykańskich, europejskich oraz o charakterze międzynarodowym.
Nasza wiedza o innych układach planetarnych wciąż jest dość szczątkowa. Nadal nie wiemy, na ile typowy jest nasz Układ Słoneczny. Świetnym przykładem może być “Planeta 9”, która przez kilka lat była ciekawym wyjaśnieniem nietypowych orbit wielu obiektów zewnętrznego Układu Słonecznego. Dziś wiele wskazuje, że “Planeta 9” nie istnieje. Pojawiają się jednak co jakiś czas sugestie, że w zewnętrznym Układzie Słonecznym może znajdować się większy obiekt – być może planetarny, być może nawet większy od Ziemi. Niemniej jednak bez wątpienia żyjemy w “złotej erze” poszukiwań planet pozasłonecznych – nasza przygoda w poszukiwaniu “obcych światów” dopiero się zaczyna!
(NASA)
