Mija rok od drugiej misji kosmicznej obywatela Polski.
Rok od drugiej załogowej misji z udziałem obywatela Polski.
Po raz pierwszy Polak znalazł się w przestrzeni kosmicznej w 1978 roku. Misja Sojuz 30, na pokładzie z dwoma kosmonautami – Mirosławem Hermaszewskim i Rosjaninem Piotrem Klimukiem – rozpoczęła się 27 czerwca w 1978 roku. Był to 36 radziecki lot załogowy oraz druga misja programu Interkosmos, w ramach którego loty do radzieckich stacji orbitalnych odbywali kosmonauci z państw związanych ściśle ze Związkiem Radzieckim. Misja Sojuz 30 trwała 7 dni i 22 godziny.
Przez kolejne dekady nie podejmowano próby zorganizowania udziału kolejnego Polaka w kosmosie. Sytuacja zmieniła się wraz z ogłoszeniem wyniku naboru do korpusu astronautów Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA) w listopadzie 2022 roku. Wśród wybranych astronautów-rezerwistów znalazł się Polak – dr inż. Sławosz Uznański. Rok później zapadła ważna decyzja na szczeblu politycznym – na początku lipca 2023 Polska poinformowała o znacznym podniesieniu składki do ESA, w tym do programów eksploracyjnych. Polska – przy współpracy z ESA – zdecydowała się na udział w misji załogowej w ramach współpracy z amerykańską misją Axiom Space.
Start misji Axiom-4
Do startu misji Axiom-4 (AX-4) doszło 25 czerwca 2025 o godzinie 08:31 CEST. Start nastąpił z wyrzutni LC-39A na Florydzie – tej samej (oczywiście zmodernizowanej!), z której m.in. wystartowała księżycowa misja Apollo 11. Celem misji była Międzynarodowa Stacja Kosmiczna (ISS).
Skład misji AX-4 jest następujący:
- Peggy Whitson (USA) – dowódczyni misji,
- Sławosz Uznański-Wiśniewski (Polska/ESA) – specjalista misji,
- Shubhanshu Shukla (Indie) – pilot misji,
- Tibor Kapu (Węgry) – specjalista misji.
Do ISS kapsuła Dragon dotarła 26 czerwca. Na pokładzie Stacji przebywali wówczas astronauci i kosmonauci 73. Ekspedycji (Siergiej Nikołajewicz Ryżykow, Aleksiej Witaljewicz Zubrickij, Kiriłł Aleksandrowicz Pieskow, Takuya Onishi, Jonathan Yong “Jonny” Kim, Anne Charlotte McClain i Nichole Stilwell “Vapor” Ayers).
Głównym celem misji Ax-4 było wykonanie serii badań naukowych, medycznych i technologicznych. Znalazło się jednak nieco czasu na obserwacje i fotografie Ziemi, w tym (lub przede wszystkim!) z modułu Cupola.
W trakcie misji Axiom-4 łącznie siedem razy zaprezentowaliśmy stan postępu prac:
- Do 29 czerwca 2025 stan zaawansowania prac polskich eksperymentów oceniono na 21,6%.
- Do 1 lipca 2025 stan zaawansowania prac nad polskimi eksperymentami oceniono na 36,8%.
- Do 3 lipca 2025 stan zaawansowania prac nad polskimi eksperymentami oceniono na 52,9% – pomimo jednego dnia wolnego od prac na pokładzie ISS!
- Do 5 lipca 2025 stan zaawansowania prac został oceniony na 72,9%.
- Do 7 lipca 2025 stan zaawansowania prac został oceniony na 82,6%.
- Do 9 lipca 2025 stan zaawansowania prac został oceniony na 87% (z uwagi na drugi dzień wolny od prac na ISS).
- Do 11 lipca 2025 stan zaawansowania prac został oceniony na 95,8%.
Oficjalne pożegnanie załóg nastąpiło 13 lipca 2025 roku. Tego dnia także zakończyły się także prace na pokładzie ISS. Dzień później kapsuła Dragon odcumowała od ISS.
15 lipca 2025 o 09:31:41 UTC nastąpiło wodowanie statku na Pacyfiku na wysokości San Diego w Kalifornii.
Eksperymenty misji Axiom-4
Na pokładzie stacji wykonano ponad 60 eksperymentów, z czego program ESA Ignis Polaka zawierał 13 eksperymentów. Eksperymenty Polaka na ISS to:
- Immune Multiomics – badanie wpływu środowiska kosmicznego (m.in. promieniowania, mikrograwitacji i zmian w grawitacji podczas lotu) na ekspresję genów i metylację DNA w jednojądrzastych komórkach krwi, które są kluczowe dla układu odpornościowego człowieka.
- Yeast TardigradeGene – badanie przeżywalności zmodyfikowanych genetycznie drożdży (wzbogaconych białkiem niesporczaków) w warunkach kosmicznych.
- Human Gut Microbiota – badanie wpływu środowiska kosmicznego (m.in. promieniowania, mikrograwitacji oraz stresu) na mikrobiom jelitowy człowieka.
- Scalable Radiation Monitor (RADMON on ISS) – demonstracja wykorzystania skalowalnych detektorów promieniowania do zastosowania w załogowych i bezzałogowych misjach kosmicznych. Urządzenie wykorzystuje technologię wdrożoną w akceleratorze LHC w CERN.
- LeopardISS – demonstracja jednostki przetwarzania danych (DPU) do testowania algorytmów AI w rzeczywistych warunkach orbitalnych.
- AstroMentalHealth – badanie wpływu izolacji, technologii i ograniczonego kontaktu z naturą na dobrostan psychiczny astronautów, ich emocje, efektywność pracy i interakcje ze środowiskiem podczas misji kosmicznej.
- Space Volcanic Algae – badanie zdolności mikroglonów wulkanicznych do przetrwania i adaptacji w warunkach kosmicznych.
- Stability of Drugs – badanie stabilności polimerowych systemów uwalniania leków w warunkach kosmicznych.
- EEG Neurofeedback – badanie efektywności metody Neurofeedback EEG na obniżenie poziomu stresu podczas długotrwałej izolacji.
- PhotonGrav – testowanie technologii interfejsu mózg-komputer opartego na funkcjonalnej spektroskopii bliskiej podczerwieni (fNIRS) w warunkach mikrograwitacji.
- MXene in LEO – badanie stabilności nanomateriałów typu MXene w warunkach kosmicznych oraz testowanie możliwości wykorzystania badanych nanomateriałów w urządzeniu ubieralnym do pomiaru pulsu.
- Astro Performance (Mollis Textus) – badanie wpływu misji kosmicznych na tkanki miękkie układu mięśniowo-szkieletowego, za pomocą metod diagnostycznych wykorzystujących AI.
- Wireless Acoustics – demonstracja technologii pomiaru hałasu – dwóch mierników. NASA już wykorzystuje jeden z dozymetrów Svantek na ISS.
Dokładniejszy opis i loga każdego eksperymentu są na stronie: https://plinspace.pl/eksperymenty.
Misja AX-4 jest komentowana w wątku na Polskim Forum Astronautycznym.
(LK, PFA, NASA)
