Podsumowanie tegorocznego sezonu rzepaku na podstawie danych satelitarnych.
Autorką artykułu jest Pani Bianka Kwiatkowska – serdecznie dziękujemy!
Analiza obserwacji satelitarnych i danych meteorologicznych dla województwa zachodniopomorskiego pokazuje, że za opóźnione o niemal miesiąc kwitnienie rzepaku ozimego w 2026 roku odpowiada nie chłodna wiosna, lecz nietypowa struktura zimy – mróz przy niemal całkowitym braku pokrywy śnieżnej.Analiza objęła pola rzepaku ozimego zadeklarowane w województwie zachodniopomorskim (trzy kafle Sentinel-2, ok. 5 tys. pól referencyjnych), sezony 2025 i 2026. Ze zdjęć Sentinel-2 (program Copernicus, rewizyta 2–3 dni) wyznaczono dwa wskaźniki: NDVI, opisujący rozwój zielonej biomasy, oraz NDYI czyli znormalizowany indeks żółtości, który wychwytuje kwitnienie rzepaku z porównania kanału zielonego i niebieskiego.
Warunki termiczne odtworzono z reanalizy ERA5 (ECMWF/Copernicus) – policzono z niej dobowe serie temperatury minimalnej i grubości pokrywy śnieżnej oraz sumę temperatur efektywnych (GDD), narastającą od 1 stycznia:
GDD = Σ (Tśr − 5°C)
Tśr to średnia temperatura dobowa, a 5°C temperatura bazowa rzepaku, czyli próg, poniżej którego roślina nie rozwija się. Sumowanie prowadzono od 1 stycznia, warunkiem, że dni z Tśr poniżej 5°C liczą się jako zero (chłód wstrzymuje rozwój, ale go nie cofa).
Sygnał satelitarny: słabsza okrywa i późniejsze kwitnienie
Pierwszy sygnał widać we wskaźniku NDVI: rośliny wychodziły z zimy 2026 z wyraźnie słabszą okrywą zieleni. W oknie wczesnowiosennym (marzec–połowa kwietnia) mediana NDVI pól rzepaku była o 0,07–0,10 niższa niż rok wcześniej i wyrównała się dopiero w drugiej połowie maja.
Mediana NDVI pól rzepaku ozimego: w oknie wczesnej wiosny sezon 2026 przebiega wyraźnie niżej. Oprac. własne na podstawie danych Sentinel-2 (ESA/Copernicus).
Jeszcze wyraźniej mówi o tym NDYI. Mediana żółtego sygnału osiągnęła szczyt 5 maja 2025 (dzień roku, DOY 125), a rok później dopiero 30 maja (DOY 150). Oprócz przesunięcia o 25 dni sygnał 2026 jest niższy i rozciągnięty, oznacza to, że osłabiony łan kwitł niesynchronicznie przez około 40 dni wobec 15 dni rok wcześniej.
Mediana NDYI pól rzepaku ozimego; pasy oznaczają okna kwitnienia wyznaczone z danych. Oprac. własne na podstawie danych Sentinel-2 (ESA/Copernicus).
Zegar termiczny wyklucza chłodną wiosnę
Hipotezę „późnej, zimnej wiosny” weryfikuje suma temperatur efektywnych. Sezon 2026 zgromadził porcję ciepła odpowiadającą szczytowi kwitnienia z 2025 roku (253 GDD) już 20 maja. Mimo to kwitnienie osiągnęło szczyt 10 dni później, przy 370 GDD, czyli o połowę wyższej sumie ciepła. Wiosna nie była więc anomalna termicznie; to rośliny potrzebowały więcej czasu na regenerację uszkodzeń zimowych, zanim przeszły do kwitnienia.
Narastająca suma GDD (baza 5°C) z ERA5. Linia przerywana: poziom ciepła szczytu kwitnienia 2025. Oprac. własne na podstawie ERA5 via Open-Meteo.
Przyczyna: mróz bez pokrywy śnieżnej
Zima 2025/26 nie przyniosła rekordowego minimum temperatury, ale jej struktura była wyjątkowa. Po ciepłym grudniu, który obniżył zahartowanie roślin, nadszedł wyjątkowo ubogi w opady śniegu styczeń , przez co mróz trafiał w glebę pozbawioną izolującej pokrywy. W zimie 2025/26 mróz poniżej −5°C zastawał glebę bez okrycia (pokrywa < 3 cm) przez 24 dni. Jako punkt odniesienia wybrano zimę 2020/21 -najmroźniejszą w analizowanym 12-leciu ,która mimo ostrzejszego mrozu takich dni miała zaledwie trzy, bo mróz przyszedł tam po obfitych opadach i rośliny przez większość czasu chroniła warstwa śniegu. To porównanie wskazuje na ważną zależność – skoro ostrzejszy mróz pod śniegiem nie zaszkodził, a łagodniejszy bez śniegu tak, o szkodach decyduje brak okrycia, nie sama temperatura. Dobrze zahartowany rzepak znosi pod śniegiem temperatury do -20°C, ten sam mróz przy gruncie odsłoniętym uszkadza rozety. W rankingu 12 analizowanych zim sezon 2025/26 jest pierwszy zarówno pod względem sumy mrozu (FDD), jak i skumulowanego mrozu bez okrycia.
Temperatura minimalna (linia), pokrywa śnieżna ≥ 3 cm (niebieskie tło) i dni mrozu ≤ −5°C bez okrycia (punkty) w zimach 2020/21 i 2025/26. Oprac. własne na podstawie ERA5.
Reakcja widoczna w deklaracjach rolników
Skalę zjawiska potwierdzają same deklaracje upraw: powierzchnia rzepaku ozimego spadła rok do roku o 15,1%, pszenicy ozimej o 7,1%, a w górę poszły uprawy jare: jęczmień jary o 68,7%, gryka o 31,4%, pszenica jara o 26,7%. To obraz przesiewów po zimowych stratach: część pól obsianych jesienią rzepakiem wiosną została obsiana ponownie zbożami jarymi.
Zmiana zadeklarowanej powierzchni głównych upraw 2026 vs 2025 (uprawy o powierzchni co najmniej kilku tys. ha). Oprac. własne na podstawie deklaracji ARiMR.
Źródła danych: Sentinel-2 L2A (ESA / program Copernicus UE); reanaliza ERA5 (ECMWF/Copernicus Climate Change Service) via Open-Meteo; komunikaty IMGW; deklaracje upraw ARiMR 2025–2026.
(C, BK)
