Trzeci wykryty międzygwiezdny obiekt już coraz dalej.
Czego nauczyliśmy się o trzecim międzygwiednym przybyszu do naszego Układu Słonecznego? Z pewnością dużo o naszej wczesnej Galaktyce!Pierwszego lipca 2025 dzięki obserwatorium Asteroid Terrestrial-impact Last Alert System (ATLAS) w Río Hurtado w Chile udało się odkryć obiekt pędzący przez Układ Słoneczny. Ten obiekt, początkowo o oznaczeniu A11pl3Z szybko okazał się być trzecim “międzygwiezdnym gościem”, którego udało się odkryć. A11pl3Z otrzymał oficjalne oznaczenie 3I/ATLAS.
Od czasu odkrycia 3I/ATLAS astronomom udało się przeprowadzić wiele obserwacji (w tym i “pre-covery” czyli obserwacji sprzed oficjalnego odkrycia) i wyznaczyć trajektorię przelot przez Układ Słoneczny.
Na początku października 2025 kometa 3I/ATLAS przeleciała w odległości zaledwie 29 mln kilometrów od Marsa. Pod koniec października 2025 kometa 3I/ATLAS przeszła przez peryhelium swojej trajektorii przelotu przez Układ Słoneczny. Wówczas kometa nie była widoczna z Ziemi i obserwacje wykonywało kilka sond kosmicznych, m.in. europejska sonda sonda JUICE rozpoczęła obserwacje 3I/ATLAS.
Czego nauczyliśmy się o 3I/ATLAS?
W ostatnich kilkunastu tygodniach trwały ostatnie obserwacje komety 3I/ATLAS. Naukowcy prezentują wyniki swoich badań. Okazuje się, że dzięki tej komecie udało się nam znacznie poszerzyć wiedzę o wczesnym Układzie Słonecznym oraz o naszej Galaktyce.
Przede wszystkim udało się precyzyjniej wyznaczyć wiek komety 3I/ATLAS. Jest to obiekt znacznie starszy od Układu Słonecznego. Jest to obiekt o chemicznie/izotopowo innym składzie niż obiekty powstałe w naszym Układzie Słonecznym. Niektóre z publikacji na temat 3I/ATLAS opublikowano na łamach czasopism Nature i Nature Astronomy.
Skład izotopów węgla i azotu w 3I/ATLAS wyraźnie wskazuje, że ta kometa powstała bardzo dawno temu. Wiek tej komety może wynosić aż 12 miliardów lat. Jest to o ponad 7 miliardów lat obiekt starszy od Układu Słonecznego. Oczywiście oznacza to, że wówczas w składzie pyłu i gazów w Drodze Mlecznej znajdowało się znacznie mniej cięższych pierwiastków (“metali”). Dlatego też skład 3I/ATLAS jest bardziej “prymitywny” od składu materii w naszym Układzie Słonecznym.
Co ciekawe, kometa 3I/ATLAS zawiera około 30 razy więcej deuteru od podobnych obiektów w naszym Układzie Słonecznym. To z kolei oznacza zupełnie inne warunki powstania układu planetarnego w porównaniu z naszym Układem Słonecznym. Naukowcy uważają, że układ planetarny, z którego kometa 3I/ATLAS pochodzi, formował się w znacznie chłodniejszym zakątku naszej Galaktyki. Oznacza to inne warunki powstania niż nasz Układ Słoneczny, który formował się w pobliżu innych gwiazd. Co więcej, 3I/ATLAS prawdopodobnie powstała w bardzo chłodnych zewnętrznych rubieżach swojego układu planetarnego.
Naukowcy są przekonani, że 3I/ATLAS nie zbliżyła się do żadnej innej gwiazdy przed przelotem przez nasz Układ Słoneczny. Świadczy o tym m.in. innymi emisja metanu i metanolu w okresie peryhelium. Sugeruje to, że powierzchnia 3I/ATLAS była twardą skorupą, która skrywała głębiej materiały z formacji komety. Ta skorupa powstawała przez miliardy lat wskutek promieniowania z całej naszej Galaktyki. Naukowcy uważają, że grubość skorupy mogła sięgać nawet 10 metrów. Dopiero intensywne promieniowanie naszego Słońca wytworzyło pęknięcia w tej skorupie, przez który zaczęły się ulatniać różne gazy.
Powstanie 3I/ATLAS w innych warunkach niż powstał nasz Układ Słoneczny oznacza, że nasza wiedza o powstawaniu układów planetarnych jest niepełna. Dzięki tej komecie okazuje się, że niektóre układy planetarne mogą powstawać w znacznie chłodniejszych i spokojniejszych warunkach niż dotychczas naukowcy przypuszczali.
W najbliższych latach z pewnością odkryjemy kolejnych “międzygwiezdnych gości”. Część z nich może być tak stara jak 3I/ATLAS. Inne będą młodszymi obiektami, być może o składzie izotopowym i chemicznym zbliżonym do naszego Układu Słonecznego. Badania tych obiektów z pewnością poszerzą naszą wiedzę o Drodze Mlecznej oraz o naszym układzie planetarnym.
(N, AP)
