20-lecie Ukraińskiej Agencji Kosmicznej

0

Pod koniec lutego Narodowa Ukraińska Agencja Kosmiczna ogłosiła 20-lecie swojego istnienia. NSAU (National Space Agency of Ukraine) może pochwalić się solidnym programem kosmicznym, którego podstawy zostały odziedziczone po Związku Radzieckim.

NSAU została powołana 29 lutego 1992 roku, czyli zaledwie sześć miesięcy roku po odzyskaniu przez Ukrainę niepodległości. Pozwoliło to na szybkie rozpoczęcie samodzielnej polityki wykorzystania i eksploracji kosmosu. Początkowo w biurze Agencji pracowało 39 osób, na przestrzeni lat wzrastając do 135. Zarówno z powodów historycznych, geopolitycznych oraz logistycznych (chociażby lokalizacja kosmodromów), obecny program kosmiczny jest realizowany przy silnej współpracy z Rosją. W 2011 roku ukraiński przemysł kosmiczny podpisał 430 międzynarodowych kontraktów na łączną kwotę 500 milionów dolarów.

Najważniejsze osiągnięcia NSAU na przestrzeni lat to:

Zaawansowany program rakiet kosmicznych

W skład ukraińskiej “floty” wchodzą cztery odmiany rakiety Zenit, dwa Cyclone oraz jeden Dnepr, czyli łącznie siedem różnych rakiet kosmicznych. W ostatnich latach większość startów na potrzeby użytkowników komercyjnych była realizowana przez rakiety Zenit-3SL oraz Dnepr. Od 1991 roku Ukraina przeprowadziła 125 startów, podczas których umieszczono na orbicie łącznie 238 satelitów z 19 krajów. W zależności od światowych trendów i ilości zamówień ukraińskie starty stanowią od 3,4% (3 starty w 1997 roku) do 13,0% (8 startów w 2006 roku) światowej liczby. Rakiety operują z kosmodromu w Bajkonurze, następnie w kolejności z kosmodromu w Plesiecku, z rosyjskiej bazy wojskowej w miejscowości Jasny oraz coraz częściej z ukraińskiej mobilnej, wodnej platformy startowej zlokalizowanej w okolicach równika.

Mobilna, wodna platforma startowa “Sea Launch Odyssey”

Powstała w 1995 roku przy współpracy USA, Rosji, Norwegii oraz Ukrainy. Dzięki położeniu na równiku pozwala na dużo tańsze umieszczenie ładunków na orbicie niż w przypadku startów z klasycznych kosmodromów – większa prędkość obrotowa Ziemi umożliwia zabranie mniejszej ilości paliwa i cięższego ładunku. Wszystkie starty odbywające się z Sea Launch dedykowane są satelitom komunikacyjnym umieszczanym na orbicie geostacjonarnej. Wynoszenie odbywa się wyłącznie za pomocą ukraińskiej rakiety Zenit-3SL, dając Ukrainie 15% wkładu w udziały platformy.

Silniki ostatniego stopnia rakiety “Vega”

Ukraińska firma Yuzhnoye Design Bureau jest odpowiedzialna za budowę półtonowego modułu AVUM, w skład którego wchodzi awionika i silnik napędzany na paliwo ciekłe (pozostałe silniki Vega pracują na paliwo stałe) oraz małe silniki korekcyjne zasilane na zimny gaz. Do zadań AVUM należy kontrola obrotu rakiety podczas lotu jej drugiego, trzeciego i czwartego stopnia, częściowa kontrola profilu lotu, korekta błędów orbity wynoszonych satelitów wynikająca z mniej precyzyjnej pracy silników na paliwo stałe oraz umieszczenie satelitów w prawidłowej pozycji na dedykowanej orbicie.

Ukraiński system jest jednym z kluczowych elementów rakiety Vega, możliwe jest pięciokrotne odpalenie głównego silnika modułu AVUM, a tym samym umieszczenie satelitów na pięciu różnych orbitach w czasie jednego lotu, co jest największą przewagą Vegi w stosunku do pozostałych rakiet tego typu.

Budowa satelitów

Ukraińskie przedsiębiorstwa zbudowały do tej pory 28 satelitów, w większości obserwacyjnych i naukowych. Sześć z nich zostało dostarczonych na potrzeby NSAU. Należy do nich narodowy program satelitów obserwacyjnych “Sich”, służący do obserwacji pogody, środowiska oraz oceanów. Wystrzelony w 1996 roku, pierwszy ukraiński satelita Sich-1 ważył aż 1950 kilogramów. Jego następcy, którzy powstali na bazie platformy dla mikrosatelitów “Yuzhnoye’s MS-2-8” są 15 i 20-krotnie mniejsi. Satelita Sich 2, ważący 176 kg, został wystrzelony w sierpniu 2011 z okazji obchodów 20-lecia niepodległości Ukrainy. Wystrzelenie kolejnego satelity z tej serii, Sich-2M, planowane jest w tym roku.

Astronauci

Za pierwszego i jak na razie jedynego oficjalnego ukraińskiego kosmonautę przyjmuje się Leonida Kadeniuka, który brał udział w misji STS-87 na pokładzie wahadłowca Columbia. W trakcie pobytu na Stacji ISS przeprowadzał eksperymenty biologiczne.

Liczba ukraińskich kosmonautów jest trudna do oszacowania. Duża część obecnych rosyjskich kosmonautów urodziła się na terenie Ukrainy i obecnie pracuje w Rosyjskiej Agencji Kosmicznej, w tym przypadku mówi się o ukraińsko-rosyjskich kosmonautach lub rosyjskich kosmonautach pochodzenia ukraińskiego.

Przedsiębiorstwa państwowe

Na Ukrainie działa obecnie 17 dużych państwowych przedsiębiorstw zajmujących się kosmosem. Mające siedziby głównie w Kijowie i Dniepropetrowsku, zajmują się w głównej mierze budową poszczególnych elementów rakiet, przygotowaniem dla nich paliwa, budową satelitów oraz badaniami i rozwojem nowoczesnych technologii.

Przyszłość

W zeszłym roku Ukraina przyjęła “Narodowy plan realizacji polityki kosmicznej do roku 2032”. Za główny problem uznano dużą rozbieżność pomiędzy możliwościami sektora kosmicznego w stosunku do potrzeb sektora publicznego i poziomu gospodarczego kraju. Co ciekawe, niedawno w podobnym tonie wypowiadał się prezydent Japońskiej Agencji Kosmicznej JAXA. W związku z tym za główny cel przyjęto działania mające praktyczne wdrożenie usług i technologii kosmicznych. W drugiej kolejności znajduje się utrzymanie zaawansowanego programu rakiet oraz jego dalszy rozwój, a także utrzymanie dużego udziału tego programu w obronności kraju. “Narodowy plan” zakłada również większą współpracę międzynarodową oraz komercjalizację przemysłu kosmicznego.

Podczas konferencji prasowej zorganizowanej z okazji 20-lecia Agencji jej dyrektor, Yuri Sergeyevich Alekseyev podkreślił, że program kosmiczny oraz program rakietowy należą do kluczowych elementów bezpieczeństwa Ukrainy. Poświęcił również dużo czasu na przedstawienie pozytywnego wpływu przemysłu kosmicznego na gospodarkę. Podał w tej kwestii przykłady europejskich krajów, które nie miały bądź nie mają krajowych programów kosmicznych, a próbują obecnie nadrobić te zaległości – Rumunię, Bułgarię, Czechy oraz Polskę.

(Parabolicarc.com, nkau.gov.ua)

Start ukraińskiej rakiety Zenit-3SL z wodnej platformy startowej Sea Launch/Credits: Sea Launch

Norweski statek dowodzenia / Credits: NSAU

Wyniesiony w 2011 roku satelita obserwacyjny Sich-2/Credits: NSAU

Share.

Comments are closed.