Statek pionowego startu i lądowania firmy Blue Origin

0

Blue Origin jest jednym z najbardziej tajemniczych uczestników „nowego wyścigu kosmicznego”, czyli wyścigu o miejsce na tworzącym się rynku turystyki kosmicznej. Z założenia nie udziela żadnych informacji ani wywiadów, jednakże w firmie tej pracuje się nad jednym z najciekawszych rozwiązań: pojazdem pionowego startu i lądowania. Propozycja ta ma jednak dłuższą historię niż samo Blue origin. Rozpocznijmy więc od jej początków.

DC-X

W latach 90. firma lotnicza McDonnell Douglas (znana głównie jako producent samolotów pasażerskich MD), zanim połączyła się z Boeingiem, pracowała nad projektem DC-X (Delta Clipper lub Delta Clipper Experimental). Był to bezzałogowy prototyp statku pionowego startu i lądowania (tzw. VTVL – Vertical Takeoff, Vertical Landing), jakie w przyszłości miałyby osiągać orbitę za pomocą tylko jednego stopnia rakietowego, czyli koncepcji SSTO (single stage to orbit). DC-X nie był zaprojektowany do lotów orbitalnych, miał jedynie zilustrować techniczne możliwości takiej koncepcji.

Budowę DC-X rozpoczęto w 1991 roku. Kadłub zaprojektowała i zbudowała firma Scaled Composites, a więc ta sama, w której zaprojektowano i zbudowano pojazdy SpaceShipOne i SpaceShipTwo. Całe wyposażone DC-X było natomiast budowane w McDonnell Douglas.

Pierwszy start DC-X odbył się 18 sierpnia 1993 roku. Lot trwał 59 s. Następne dwa loty odbyły się we wrześniu tego samego roku (w niektórych testach naziemnych brał udział były kosmonauta Charles Conrad). Próby trwały do 1995 roku – niestety, podczas ostatniego z nich, 7 lipca 1995 roku, na skutek zbyt twardego lądowania kadłub uległ zniszczeniu. Z powodu braku funduszy program zawieszono.

Wówczas przejęła go NASA. W projekcie dokonano dość istotnych zmian, po czym statek wrócił do lotów w 1996 roku jako DC-XA (Clipper Advanced). Rekordowe osiągnięcie zanotowano 8 czerwca 1996 roku, gdy statek podczas lotu trwającego 142 s osiągnął wysokość 3,14 km. Jednak już kolejny lot, do którego doszło miesiąc później, okazał się ostatnim na skutek uszkodzenia i wybuchu zbiornika paliwa. NASA nie zdecydowała się już na kontynuację programu, gdyż przeważyła wówczas inna koncepcja statku SSTO – X-33 Venture Star, w której również za pomocą jednego stopnia miano osiągnąć orbitę, choć lądowanie już odbywałoby się w sposób zbliżony do wahadłowca, a więc konwencji VTHL – (Vertical Takeoff, Horizontal Landing).

Parametry DC-X:

  • wysokość: 12 metrów
  • średnica: 4,1 metrów
  • sucha masa: 9,1 tony
  • napęd: ciekły tlen i ciekły wodór
  • silniki: 4 x RL-10A-5
  • ciąg: 6.100 kgf

Firma Blue Origin

Firma Blue Origin została założona w 2000 r. przez Jeffa Bezosa (zob. Wikipedię), założyciela, prezydenta i dyrektora naczelnego sieci sklepów internetowych Amazon.com.  Siedziba firmy mieści się w Kent na przedmieściach Seattle, WA. Celem działalności firmy jest zbudowanie suborbitalnego statku kosmicznego New Shepard. Choć firma powstała w 2000 roku, Bezos ogłosił jej istnienie w 2003 r., a dopiero w 2005 r. przyznał, że jej celem jest zbudowanie suborbitalnego pojazdu.

Najciekawszą informacją jest fakt, że firma Blue Origin zatrudniła kilku inżynierów pracujących wcześniej nad projektem DC-X. Stąd budowany przez nią statek, który nazwano New Shepard, jest oparty właśnie na wcześniejszym projekcie DC-X. Blue Origin nie jest jedyną firmą wiążącą swą przyszłość z tą koncepcją, gdyż podobną wdrażają Armadillo Aerospace i Masten Space Systems. Ale wydaje się, że firma Bezosa jest najbardziej bliska oryginalnym założeniom projektu DC-X.

Pojazd New Shepard

New Shepard będzie zabierał kilkuosobową (nie sprecyzowano liczebności, ale trzech lub więcej) załogę na wysokość od około 100 do 120 km, oferując nie tylko loty turystyczne, ale również badawcze. Statek składa się z hermetycznej kabiny załogowej (Crew Capsule – CC) i modułu silnikowego (Propulsion Module – PM).

Loty będą odbywały się z własnego miejsca w Zachodnim Teksasie. Start ma odbywać się pionowo, po czym statek będzie przyspieszał przez dwie i pół minuty przed wyłączeniem silników i przekroczeniem granicy kosmosu.  Pojazd będzie wyposażony w dodatkowe silniki rakietowe umożliwiające kabinie załogi odłączenie się od modułu silnikowego w razie jakichkolwiek anomalii podczas startu i bezpieczny powrót na ziemię.

Już w kosmosie obie części statku zostaną rozdzielone i osobno wrócą na ziemię, przy czym obie części będą przystosowane do wielokrotnego użycia. Kabina załogowa miękko wyląduje na spadochronach na miejscu startu. Astronauci doświadczą przyspieszeń nie większych niż 6 g w pionie oraz nie więcej niż 1,5 g w poziomie. Warunki mikrograwitacji (poniżej 0,001 g) będą trwały przez co najmniej trzy minuty. Nie przewiduje się więcej startów niż 52 na rok (czyli mniej więcej jeden co tydzień).

W 2006 roku (dokładnie: 13 listopada) przeprowadzono start i lądowanie statku Goddard, stanowiącego prototyp New Sheparda. Nie są dostępne informacje o szczegółach dotyczących samego statku jak i przebiegu eksperymentu poza tym, że wzniósł się na wysokość 87 m. Są natomiast dostępne zdjęcia i filmy, które można obejrzeć na stronie firmy, razem z ofertami zatrudnienia dla specjalistów z różnych dziedzin.

Co dalej?

Choć testy prototypu zaczęły się już w 2006 roku, to nie wiadomo, co dzieje się od tego czasu. Firma przewiduje, że pierwszy start bez załogi odbędzie się już w 2011 roku, a lot załogowy będzie mógł odbyć się już w roku kolejnym. Wkrótce potem gotowy pojazd kosmiczny ma wejść do użytku komercyjnego. Daty te pochodzą z dokumentu datowanego na luty 2010 r.

Stronę Blue Origin można znaleźć pod adresem: http://www.blueorigin.com/

(BO)

Share.

Comments are closed.